⚖️ Şahıs işletmesi (ET) mi, limited şirket mi? Karar soruları

ET nedir, kim olabilir?

Şahıs işletmesi (едноличен търговец, ET), bir gerçek kişinin kendi adıyla ticaret sicilinde tacir olarak kaydolmasıdır. Ayrı bir tüzel kişilik doğmaz; işletmeyi yapan kişi, hukuken serbest çalışan sayılır ve sosyal güvenlik, sağlık sigortası ve vergi yükümlülüklerini kendisi öder.

Ticaret Kanunu'nun 56. maddesine göre ET olarak yalnız ülkede ikametgâhı bulunan, fiil ehliyetine sahip gerçek kişi kaydolabilir. Bakanlığın KOBİ el kitabı da aynı şartı yazar. Yurt dışında yaşayan bir yabancının bu şartı nasıl karşılayacağını kaynaklar açıklamıyor; bu soruyu başvurudan önce Bulgaristan'da çalışan bir avukata sorun.

İflas süreci içinde olanlar, hakları iade edilmemiş iflas etmişler, iflastan mahkûm olanlar ve son iki yılda iflasla sonuçlanan bir şirketin yöneticisi olup alacaklıları açıkta kalanlar ET olamaz. Başvuruda bu hâllerin bulunmadığına dair beyan verilir.

ET'nin artıları ve eksileri

Bakanlığın el kitabına göre ET en sade biçimdir: asgari sermaye ve ortak aranmaz, kayıt silme işlemi nispeten kolaydır. Evlilik sırasında eşin ET olarak edindiği ve işe dahil ettiği makine, ekipman gibi varlıklar, Aile Kanunu'nun 22. maddesinin 3. fıkrası uyarınca eşler arasında ortak mal sayılmaz; boşanmada paylaşılmaz.

Bedeli ise sınırsız sorumluluktur: ET, üstlendiği borçlardan haczedilemeyen kalemler dışındaki bütün malvarlığıyla, yani kişisel malvarlığıyla da sorumludur. Aynı kaynak, sosyal güvenlik, sağlık sigortası ve vergilerin yıl sonunda ödenmesini de dezavantaj olarak sıralar.

• Artı: sermaye ve ortak şartı yok; kayıt silme görece basit
• Artı: işe dahil edilen varlıklar eşler arasında ortak mal sayılmıyor
• Eksi: kişisel malvarlığıyla sınırsız sorumluluk
• Eksi: sosyal güvenlik, sağlık sigortası ve vergiler yıl sonunda ödeniyor

Patent vergisi: hangi ET'yi ilgilendirir?

Bazı küçük hizmet faaliyetleri (berberlik, tamirhane, belirli konaklama ve yeme-içme türleri gibi) Yerel Vergiler ve Harçlar Kanunu'nun 4 numaralı ekindeki listede yer alır. Bu faaliyeti yapan ET, iki koşul birlikte gerçekleşirse patent vergisi öder: bir önceki yıl cirosu 51.129,19 €'yu aşmamıştır (Bakanlık el kitabı bu sınırı yuvarlayarak 50.000 € yazar; NAP'ın patent vergisi ve kısa dönem kiralama sayfalarında 51.129,19 € görülür) ve KDV mükellefi olarak kayıtlı değildir (KDV'nin bazı özel kayıt hâlleri bu şartın dışında tutulmuştur).

Patent vergisi belediyeye ödenen sabit bir vergidir; normal gelir vergisi yerine geçer. Faaliyetiniz listede mi, cironuz sınırın altında mı sorularını başvuru öncesinde muhasebeciyle netleştirin. Kısa dönem konaklama kiralamasında bu rejimin nasıl işlediği kira geliri yazısında ayrıca anlatılıyor.

Limited şirkette durum nasıl değişir?

Ticaret Kanunu'na göre şirket kuruculuğu için Bulgar ya da yabancı, gerçek ya da tüzel, fiil ehliyetine sahip herkes uygundur. Limited şirketin (EOOD/OOD) ortakları şirket borçlarından doğrudan alacaklılara karşı sorumlu değildir; iflasta yalnız şirketteki paylarını kaybeder. Asgari sermaye 1 €'dur.

Karşılığında kuruluş harcı ET'ye göre belirgin biçimde yüksektir, sermaye için banka hesabı açılırken banka ayrıca ücret alır ve şirketin kapatılması tasfiye gerektirir; el kitabı bunu uzun ve karmaşık diye niteler. EOOD ile OOD arasındaki fark ve kuruluş adımları için „Şirket kuruluşu: EOOD mu, OOD mu?“ yazısına bakın.

Sık sorulanlar